Psycho-educatie Paniekstoornis

read

Een paniekaanval is een korte periode van hevige angst of gespannenheid. Meestal komt de aanval plotseling opzetten, wordt hij snel heviger en zwakt na een aantal minuten weer af. Mensen die een paniekaanval krijgen weten vaak niet wat hun overkomt. Sommigen denken dat ze een hartaanval krijgen, anderen dat ze flauwvallen of de controle te verliezen. Vaak voelen mensen een sterke behoefte om de situatie van de aanval te ontvluchten. De lichamelijke sensaties die op kunnen treden zijn: hartkloppingen, zweten, duizeligheid, raar worden, het plotseling warm krijgen, benauwdheid, misselijkheid, trillen, sneller ademen of niet helder kunnen denken.

Wat is een paniekaanval precies?

Angst en paniek zijn lichamelijke reacties op een situatie die mogelijk spannend of gevaarlijk is, zoals bijvoorbeeld een rijexamen of presentatie. Je hart gaat sneller kloppen, je krijgt het warm en staat misschien te trillen op je benen. Je lichaam maakt zich op deze manier klaar om te reageren en in actie te komen. Zo’n schrikreactie kan dus helemaal geen kwaad. Je bloeddruk stijgt, je hart gaat sneller kloppen, je gaat zweten etc. Dit betekent niet dat je een hartaanval krijgt of gek wordt. Flauwvallen is ook praktisch onmogelijk omdat daar je bloeddruk voor moet dalen in plaats van stijgen.

Waarom krijg je dan een paniekaanval terwijl er ogenschijnlijk geen gevaar is? Een paniekaanval is een soort van alarmreactie die normaal gesproken alleen afgaat bij gevaar, maar bij jou is dat alarm mogelijk te scherp afgesteld en gaat af als er geen gevaar dreigt. Van zo’n eerste aanval kan je zo erg schrikken, dat je bewust of onbewust erg bent gaan letten op wat er in je lichaam gebeurt om na te gaan of er niet nog een paniekaanval op gaat treden. Op elk signaal wat lijkt op een paniekaanval ga je dan met veel angst reageren. Als bijvoorbeeld je hart een keer overslaat, kun je daarvan schrikken terwijl iemand zonder klachten dit niet zal merken. Iemand met paniekaanvallen is gevoeliger voor wat er in zijn lichaam gebeurt, de angstige interpretatie en gedachten creëren een angstreactie waardoor nog meer lichamelijk sensaties ontstaan. Dit is een vicieuze cirkel.

Vicieuze paniekcirkel

Een paniekaanval bestaat uit drie componenten.

  • Je voelt tijdens een paniekaanval iets (hartkloppingen, duizeligheid, trillen)
  • Je hebt alarmerende gedachten over de lichamelijke gevoelens (‘oh, help, dit gaat verkeerd, ik ga flauwvallen’ of ‘ik moet snel naar huis, anders verlies ik de controle’)
  • Ten derde doe je iets (snel naar huis gaan of even gaan zitten).

Deze cirkel kan ertoe leiden dat je zo bang wordt om een paniekaanval te krijgen dat je wegvlucht uit situaties of er uiteindelijk helemaal niet meer naartoe gaat. Vermijden lucht op korte termijn even op omdat je geen nieuwe paniekaanval krijgt, maar op de lange termijn zorgt het ervoor dat je klachten erger worden en dat de paniekstoornis blijft bestaan. Je leert namelijk niet dat je je angst kan doorstaan en je wereld wordt steeds kleiner.

Behandeling paniek

Met behulp van cognitieve gedragstherapie (CGT) ga je deze vicieuze cirkel doorbreken door op alle componenten van de paniekcirkel in te grijpen. Elk component komt in de behandeling dus aan bod. Je leert met je angst om te gaan. Een aanval voorkomen kan niet, maar zodra je er minder bang voor bent geworden, komen ze minder vaak voor.

We beginnen met je te leren wennen aan de lichamelijke gevoelens door ze bewust op te roepen, hieruit zal blijken dat ze geen kwaad kunnen. Na een paar sessie gaan we in op je gedachten, dus wat je denkt tijdens een paniekaanval en waar je precies bang voor bent. We gaan deze gedachten samen uitdagen en proberen anders te interpreteren. Als laatste komt het component ‘doen’ aan bod waarin we de vermijding gaan aanpakken. Je gaat oefenen met situaties die je moeilijk vindt of vermijd, waardoor je leert om je angst om te gaan in plaats van situaties te vermijden.

Het allerbelangrijkste wat je leert tijdens de behandeling is dat waar je zo bang voor bent, niet uitkomt.

Bron: Keijsers, G. P. J., Van Minnen, A., Verbraak, M., Hoogduin, C. A. L. & Emmelkamp, P., (2017). Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten.

Continue reading about

Volgende artikel

Heb je vragen hierover? Stel je vraag aan je eigen professional. Geen verbinding met een professional? Stel je vraag hier

Heb je een vraag? Onze professionals en ervaringsdeskundigen staan voor je klaar.